25 listopada o godzinie 19:00 w Sali Szafirowej POSK-u odbył się kolejny odczyt w ramach czwartków inżynierskich 4U – wygłosił go prof. dr Włodzimierz Mier-Jędrzejowicz.

Spotkanie było kolejnym odczytem z cyklu poznawanie świata przez pryzmat fizyki cząstek materialnych i zatytułowane było:

Czy Wszechświat, Który Miał Początek Będzie Miał Swój Koniec? czyli, jak może skończyć się wszechświat?

Autor jest absolwentem wydziału fizyki londyńskiego uniwersytetu Imperial College. Tam też zrobił doktorat z fizyki cząstek elementarnych. Jest profesorem Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie (PUNO) oraz członkiem Royal Astronomical Society i American Geophysical Union.

Prof. Mier-Jędrzejowicz dał kolejną fascynującą i bardzo przystępną dla słuchaczy prezentację przybliżająca słuchaczom sprawy związane ze zrozumieniem tego jak ten świat jest zbudowany i dokąd zmierza.

Zaczął od wyjaśnienia pojęć związanych ze słowami świat vs. wszechświat, aby następnie wrócić do teorii powstania świata/wszechświata.

Były więc omówione różne modele świata i jego opisywania w historycznym ujęciu. Mówił więc o Ziemii opisanej przez Ptolemeusza otoczonej sferami niebieskimi, a więc o modelu geocentrycznym. Potem przeszedł do modelu heliocentrycznego, teorii wymyślonej przez Mikołaja Kopernika.

Jego najważniejszym dziełem jest obrót sfer niebieskich (De revolutionibus orbium coelestium - wydrukowane zostało w 1543 roku), w którym opisał heliocentryczną wizję świata w sposób wystarczająco szczegółowy, by mogła stać się naukowo użyteczna

Teorię te poparł później Galileusz wyraził przekonanie, że Kopernik ma rację, ale nie potrafił wówczas tego udowodnić. W 1609 r. dowiedział się, że w Holandii wynaleziono teleskop. Galileusz okazał się człowiekiem tak genialnym, że posiadając jedynie bardzo pobieżny opis urządzenia zdołał w krótkim czasie zbudować teleskop i to znacznie lepszy. Wyposażony w nowy instrument, Galileusz skierował swój talent obserwacyjny ku niebu i w ciągu roku dokonał całego szeregu wielkich odkryć.

Obserwując Księżyc Galileusz zauważył, że nie jest on gładką kulą i że na jego powierzchni znajdują się liczne kratery i wysokie góry. Ciała niebieskie - stwierdzał - nie są gładkie ani doskonałe, lecz podobnie nieregularne jak Ziemia. Obserwując Drogę Mleczną dostrzegł, że nie jest ona wcale mlecznym, mgławicowym ciałem, lecz składa się z ogromnej liczby gwiazd tak odległych, że oglądane gołym okiem zlewają się ze sobą. Obserwując planety, Galileusz zauważył cztery księżyce krążące dookoła Jowisza. Był to oczywisty dowód, że ciało niebieskie może krążyć dookoła innej planety niż Ziemia. Obserwując Słońce, Galileusz dojrzał plamy na słonecznej tarczy. (W rzeczywistości inni astronomowie zaobserwowali plamy na Słońcu przed Galileuszem, ale to on szeroko rozpowszechnił wiadomość o swoich obserwacjach i w ten sposób zwrócił na nie uwagę świata nauki). Galileusz zauważył również, że planeta Wenus ma fazy zupełnie podobne do faz Księżyca. Był to ważny dowód wspierający teorię Kopernika, według której Ziemia i inne planety krążą dookoła Słońca.

Potem profesor przeszedł do czasów współczesnych i omówił postęp w opisie wszechświata dokonany przez Alberta Einsteina. Einstein zastosował swoją nową teorię grawitacji, zwaną ogólną teorią względności, do całego Wszechświata. Jego pierwszy model nie oparł się próbie czasu (był to statyczny świat wypełniony jednorodnie gwiazdami), niemniej zwiastował narodziny nowej nauki: kosmologii relatywistycznej, czyli opartej o ogólną teorię względności.

Następnie, wspomniał wkład Edwina Hubble’a do odkrycia świata galaktyk i opisania rozmiarów wszechświata. Jak również przedstawił George’a Lemaitre, księdza i matematyka belgijskiego, który jako pierwszy zastosował w kosmologii fizykę kwantową, i rozwijał ideę Alberta Einsteina. Stworzył hipotezę Wielkiego Wybuchu (nazywał ją Hipotezą Pierwotnego Atomu).

Potem zajął się trzema podstawowymi modelami opisującymi wszechświat w przestrzeni czasowej. Tak więc świat się powiększa do pewnej granicy, aby potem się skurczyc i rolę w tym modelu „czarnej masy” i „czarnej energii”. Alternatywnie, po osiągnięciu swego maksymym pozostanie niezmienny. Albo też będzie powiększał sie bez końca. Profesor w swojej prezentacji użył balonu jako ilustracji przedstawiającej zmieniający się wszechświat, i to niewatpliwie pozwoliło słuchaczom utrzymać kontakt z przedstawianymi możliwymi teoriami.

Wspomniał nową, bo ogłoszoną w 1983 roku hipotezę MOND (Modified Newtonian dynamics), która proponuje modyfikację Newtonowskiego prawa ciążenia dla wyjaśnienia problemu rozszerzających się galaktyk, a która przeciwstawia się teorii „czarnej masy”.

Zrozumienie rozwoju wszechświata leży u podstaw przewidywania tego jak może się on ewentualnie kiedyś skończyć, albo wręcz przeciwnie trwać dalej. W tym kontekście nawiązał do swego wcześniejszego odczytu na temat Large Hydron Collider.

Tematyka spotkania była na tyle atrakcyjna, że zgromadziła około 50-ciu słuchaczy. Dyskusja po odczycie ciągnęła się długo i podsycana była skromnym poczęstunkiem, którego głównym komponentem było wino.

Kilka poniższych zdjęć ilustruje to bardzo ciekawe spotkanie.

Spotkanie zostało wykorzystane dla uroczystego wręczenia legitymacji członkowskich trzem nowym inżynierom, którzy w ostatnim czasie przystapili do STP; oraz do wręczenia dwóch Złotych i Srebrnej Odznaki STP przyznanej członkom STP z okazji 70-lecia. Zostało to uwiecznione na załączonych zdjęciach.

Opracował: dr inż. Andrzej Fórmaniak