MIĘDZY TECHNIKĄ, A POLITYKĄ

PRL mógł poszczycić się wynalazkami technicznymi, które były ewenementami na skalę światową. Przebudowano sprowadzoną z Anglii maszynę, żeby wytwarzała cztery razy mniej butelek niż mogła. Skonstruowano także urządzenie do dosypywania kamieni do węgla.Te, i wiele innych ciekawostek z historii polskiej techniki opowiedział profesor Bolesław Orłowski w czasie odczytu „Transfer techniki jako efekt uboczny wydarzeń politycznych” na zaproszenie Stowarzyszenia Techników Polskich w Wielkiej Brytanii oraz Polskiego Uniwersytetu Na Obczyźnie. Profesor omówił całe dzieje polskiej techniki, od VII wieku naszej ery. Wtedy to na polskich ziemiach wytapiano żelazo w ilości ustępującej jedynie Rzymowi. Później jednak nasze osiągnięcia technologiczne nie były już tak imponujące. Gdy w 1145 roku powstał koło Łowicza pierwszy młyn wodny, to Anglia miała już ich dokładnie 5624. Polska szlachecka nie sprzyjała rozwojowi nauki i techniki. Z tego powodu większość specjalistów przyjeżdżała z zagranicy. Włosi zajmowali się architekturą i hutnictwem, Francuzi inżynierią wojskową, a Szwedzi górnictwem. Jednak to właśnie w Polsce przeprowadzono zaraz po Francji pierwsze próby balonowe w 1784 roku i doświadczenia z piorunochronem.
W okresie Wielkiej Emigracji po Powstaniu Listopadowym wielu młodych Polaków podjęło studia na francuskich uczelniach. Około stu ukończyło prestiżową paryską Akademię Dróg i Mostów.

Towarzystwo Politechniczne założył w 1935 roku w Paryżu generał Józef Bem, opowiadał profesor. Wśród znanych postaci z tego okresu wymienił: Jana Józefa Baranowskiego, wynalazcę maszyn liczących oraz systemów zabezpieczenia linii kolejowych. Jak twierdził sam wynalazca, jego urządzenia kolejowe celowo uszkadzali dróżnicy w obawie przed utratą pracy. Po Wiośnie Ludów polscy inżynierowie rozjechali się z Europy po całym świecie. Robert Chodasiewicz jako pierwszy odbył lot balonem w Argentynie. Zygmunt Minejko był szefem robót publicznych w Atenach (jego potomkiem jest premier Anderas Papandreu). Alfons Szczepanik skonstruował kamizelkę kuloodporną z jedwabiu, która uratowała życie królowi Hiszpanii. Wynalazca mieszkał wówczas pod zaborem rosyjskim. Medal oraz złoty zegarek dostał w nagrodę od cara. Jako patriota oddał medal, ale żona nie pozwoliła mu zwrócić zegarka - dodał anegdotę profesor Orłowski. Cały odczyt pełen był zresztą anegdot i ciekawostek, ku radości słuchaczy.

Profesor przypomniał, że dwaj prezydenci II RP byli uznanymi w świecie naukowcami. Gabriel Narutowicz budował elektrownie wodne, a Ignacy Mościcki, z wykształcenia chemik, opatentował technologię produkcji kwasu azotowego z powietrza. Polska w okresie międzywojennym zrobiła ogromny postęp w dziedzinie techniki. Tempo prac było wprost niewiarygodne. Kamień węgielny pod budowę huty w Stalowej Woli położono w styczniu, pierwszy spust odbył się w czerwcu, a we wrześniu oddano osiedle dla robotników. Stefan Bryła pierwszy wprowadził spawanie do budownictwa. Opracował konstrukcję pierwszego w Europie spawanego elektrycznie mostu drogowego na rzece Słudwi k. Łowicza. Tadeusz Sędzimir zrewolucjonizował światowe hutnictwo, Zygmunt Puławski skonstruował pierwszy, w całości metalowy samolot myśliwski. Polski bombowiec Łoś należał do najlepszych tego typu maszyn na świecie. Polscy inżynierowie stworzyli też wiele innych urządzeń wojskowych, m.in. wykrywacz min i antenę do lokalizowania łodzi podwodnych. Niebagatelny był również udział polskich naukowców w działaniach wojennych. Poza powszechnie znanym sukcesem kryptologów w rozszyfrowaniu Enigmy były również inne ważne osiągnięcia. Inżynierowie Groszkowski i Struszyński rozpracowali układ elektroniczny pocisków V-2. Zygmunt Jelonek zbudował radiostację użytą w czasie desantu w Normandii. Wielu polskich naukowców prowadziło w laboratoriach swoją walkę z wrogiem, wcale nie mniej istotną dla losów wojny niż bezpośrednie działania na polu walki.

Gdy Polska znalazła się w bloku sowieckim, nastąpiło oderwanie od światowych nurtów naukowo-technicznych na 50 lat. Doprowadziło to do uwstecznienia gospodarki, a przy okazji absurdów mogących wywoływać tylko śmiech. Normalnie w kopalniach węgla urobek oczyszczano z kamieni. W latach komunizmu zaprzestano tego, a potem została zbudowana maszyna, która... dosypywała kamień do węgla. Wszystko po to, żeby wyrobić normę mówił profesor. W latach 70. do jednej z fabryk w Małopolsce zakupiono trzy angielskie linie do produkcji butelek, każda o wydajności 20 tysięcy sztuk na dobę. Tu z kolei, w obawie przed zwiększeniem planu, technicy zrobili co było w ich mocy, aby urządzenia produkowały tylko 8 tysięcy butelek.

Zdaniem profesora Orłowskiego, obecnie polscy naukowcy mogą znów korzystać ze światowych osiągnięć i z pewnością odniosą jeszcze wiele sukcesów. A nauka światowa napotka na barierę dopiero, gdy opanuje układ słoneczny. Z powodu odległości liczonych w setkach i tysiącach lat świetlnych wiadomość, którą wysłałby Karol Wielki, mógłby odebrać dopiero prezydent Bush.

Odczyt z 45 minut przeciągnął się do godziny, a pomimo tego słuchacze odczuwali niedosyt. Profesor Orłowski, który jak twierdził zaledwie musnął się po wierzchołkach rozległej wiedzy historycznej na temat techniki, potrafił dać słuchaczom jej próbkę w sposób tak interesujący, że można go słuchać całymi godzinami.

Wice-prezes STP prof dr inż. Chmielowiec przedstawia wykładowcę:
prof. dr. hab. Bolesława Orłowskiego z Instytutu Historii Nauki PAN z Warszawy

Widok na salę i przybyłych sluchaczy

Od lewej prof Wojciech Falkowski (rektor PUNO) i prof. Stanisław Portalski,
a za nimi Maciej Ostoja-Kotkowski i Jolanta Oleksy-Dwornik

Od lewej Jolanta Oleksy-Dwornik, prof. Bolesław Orłowski
i prof Wojciech Falkowski (rektor PUNO)

Młodzi członkowie STP Karol Wiśniewski i Rafał Marszałek z Natalią

Tomek Brodowski żegna Agatę Pęksę i Macieja Ostoję-Kotkowskiego

Robert Małolepszy (Dziennik Polski)