TECHNIKA I NAUKA nr 72

 Bolesław Orłowski
Instytut Historii Nauki PAN (Warszawa)

ŚWIATOWE OSIĄGNIĘCIA TECHNICZNE POLSKIEJ EMIGRACJI W XX WIEKU

Od redakcji T&N: w kilku poprzednich numerach publikowaliśmy informacje o światowych osiągnięciach polskich inżynierów w XIX wieku i wcześniej. Tym razem poprosiliśmy p. prof. B. Orłowskiego, historyka techniki, znanego z wielu wcześniejszych publikacji w T&N o zarys polskich osiągnięć XX wieku.

Bolesław Orłowski (ur. 12 V 1934), absolwent Politechniki Warszawskiej (1957), od 1956 w Instytucie Historii Nauki PAN w Warszawie (doktorat 1977 i habilitacja 1993 z historii; profesura tzw. belwederska 2001), członek International Committee for the History of Technology, Rady Badań nad Polonią, długoletni wiceprezes Polskiego Tow. Historii Techniki, wykładowca m.in. Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej, Politechniki Śląskiej w Gliwicach, od 2003 również profesor w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Częstochowie, autor ok. 30 książek i blisko tysiąca artykułów (tłumaczonych na angielski, rosyjski, serbo-chorwacki, szwedzki, gruziński, hiszpański i węgierski), m. in. Nie tylko szablą i piórem... (1985), Polacy światu (1987), Osiągnięcia inżynierskie Wielkiej Emigracji (1992), Technika (w serii Ossolineum Zrozumieć Europę, 1999), Zarys dziejów nauk matematyczno-przyrodniczych (2002); współtwórca i działacz struktur Solidarności w PAN, także podziemnych; publicysta tzw. drugiego obiegu; wicemistrz Polski (1965) i trzykrotny mistrz Warszawy (1964 – 91) w brydżu sportowym (porównawczym).

Streszczenie:
Polska międzywojenna miała kilka osiągnięć technicznych o znaczeniu ponadkrajowym. Zaliczają się do nich przede wszystkim udane konstrukcje lotnicze, zwłaszcza tzw. płat polski (rozwiązanie skrzydeł myśliwców Z. Puławskiego), nowoczesny bombowiec „Łoś” J. Dąbrowskiego i wyrzutniki bombowe W. Świąteckiego. T. Sendzimir zainicjował w 1933 proces walcowania na zimno blachy stalowej i jej ocynkowywania, który zdominował światowy przemysł stalowy. S. Bryła zbudował pierwszy most spawany (1929), a J. Groszkowski i S. Ryżko zaliczali się do czołowych pionierów techniki radarowej.

Polska kadra techniczna wniosła niezwykle cenny wkład wynalazczy do wysiłku zbrojnego Sprzymierzonych podczas II wojny światowej. Kierowany przez M. Rejewskiego zespół matematyków-kryptologów złamał w 1932 kod niemieckich elektromechanicznych maszyn szyfrujących typu Enigma, a dwie repliki tych maszyn przekazano wywiadom wojskowym Francji i W. Brytanii w lipcu 1939. Pozwoliło to Sprzymierzonym na „zaglądanie w karty” niemieckim sztabom przez całą wojnę. Ważnymi wynalazkami były też: odwracalny peryskop czołgowy R. Gundlacha, elektroakustyczny wykrywacz min J. Kosackiego, wyrzutnik bombowy dla Latających Fortec J. Rudlickiego, czy radiostacja skonstruowana dla dowództwa inwazji w Normandii przez Z. Jelonka.

Z polskich wynalazców działających po II wojnie światowej na obczyźnie na uwagę zasługują zwłaszcza S.M. Ulam – współtwórca bomby wodorowej, S. Tyszkiewicz – zdobywca grand prix na Expo 1958, czy M. Bekker - główny współtwórca pojazdu księżycowego.