200 rocznica urodzin Ignacego Domeyki

W tym roku minęła 200 rocznica urodzin Ignacego Domeyki (1802-1889), wybitnego uczonego i reformatora południowo-amerykańskiej nauki i kultury, odkrywcy i podróżnika. Teren jego działalności to Litwa, Polska, a przede wszystkim…Chile.

Urodził się 31.7.1802 w Niedźwiadce Nowogródzkiej. Po ukończeniu szkoły Pijarów Domeyko studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Wileńskim. Oprócz dużych zdolności do nauk ścisłych miał również zdolności do sztuki; pisał wiersze, udzielał się w szkolnym teatrze. Należał do Towarzystwa Filomatów, by w ten sposób wpływać na "instrukcję krajową".

Studia ukończył w wieku 18 lat, a w dwa lata później zdobył magisterium. Walczył w Powstaniu Listopadowym. Po upadku powstania przenosi się do Francji, gdzie studiuje geologię i mineralogię w Ecole de Mines, które skończył w 1837 r. z tytułem inżyniera górnictwa. Rok potem podpisał 6-letni kontrakt z władzami naukowymi w Chile. Przez 7 lat uczył w szkole oraz uczył się języka hiszpańskiego, a jednocześnie prowadził pierwsze prace poszukiwawcze i analityczne nieznanych dotąd gatunków minerałów, szczególnie w Kordylierach. Następnie powierzono Domeyce reformę szkolnictwa wyższego w Chile. Zostaje delegatem a następnie rektorem największego uniwerytetu w Santiago przez kolejne 15 lat. Ze wszystkich stron płynęły zaszczytne wyróżnienia światowych towarzystw naukowych. W 1987 r. otrzymuje honorowy doktorat Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Domeyko zmarł 23.11.1889 r. w Santiago. Pamięć o nim przetrwała we wszystkich trzech krajach; w Polsce, Litwie oraz w przede wszystkim w Chile, gdzie upamiętniają go liczne nazwy miejscowości, gór, kopalń, ulic i placów, minerałów i roślin. Jego imię nosi jeden campusów uniwersyteckich w La Serenie oraz założone przez niego Muzeum Mineralogiczne, największy zbiór jego minerałów. Jego cnoty (był równocześnie bardzo religijny) wyniosły go do panteonu autorytetów intelektualnych i moralnych. Chile uhonorowało go honorowym obywatelstwem. Otrzymał Medal Filadelfii i szereg innych odznaczeń.

W 1993 r. ambasador Chile w Polsce, z okazji przekazania przez rektora Uniwersytetu Warszawskiego popiersia Ignacego Domeyki Uniwersytetowi Chilijskiemu, powiedział: Wybitne przymioty ludzkie i umysłowe Ignacego Domeyki, jego ogromne dzieło, osiągnięcia w nauce i służbie chilijskiemu państwu, uczyniły z niego doskonałego rzecznika duchowego i cywilizacyjnego dorobku Europy, biorącego czynny udział w naukowej i technicznej rewolucji naszych czasów. Uczyniły z niego wielkiego reformatora nauki i kultury Południowej Ameryki. Tej pięknej postaci polskiego wychodźctwa, człowiekowi, który potrafił przezwyciężyć dramat wygnania i tragedię swojego dalekiego kraju i przemienić je w twórczą pracę dla swej nowej ojczyzny, składamy hołd!

Od redakcji: "Technika i Nauka" opublikowała w Nr 69/1999 artykuł o innym znanym polskim inżynierze - Ernestcie Malinowskim (1819-1899), budowniczym najwyższej na świecie lini kolejowej w Peru. Malinowski przybył do Peru w 1853 roku. Domeyko był już w Chile w 1938 roku. Oboje studiowali w Paryżu. Ciekawe czy znali się, a jeśli tak, to skąd? Z Paryża czy z Ameryki Południowej?

Wykorzystano materiał z londyńskiej 'Gazety Niedzielnej' z dnia 13.10.2002